Chaim Nachman Bialik

• The Pruzhaner Shtime printed:

  Held by National Library of Israel, Historical Jewish Press

  אברהם ארז א זון איז פארגאנגען. א גרויסע ליכטיקע זון איז איבער אונזער קאפ פארגאנגען. מיר שטייען נאך פאר־ בלעפט און באטויבט פון דעם גרויסן נאציאנאלן אומגליק, וואס האט אונז געטראפן. ווי פארווונדעט קראמפט דאס הארץ פון ווייטאק און די ליפן שעפטשען אנמעכטיק: אויך ער... ביאליק איז שוין ניטא! און ווען די דאזיקע שרעקלעכע ווערטער ווערן געזאגט וויגט זיך ערגעץ די שיף וואס פירט אריבער דעם טויטן ביאליק פון טריעסט קיין ארץ־ישראל, — הימל פון אויבן — וואסער פון אונטן — צוויי ימים צוזאמען באהאפטן און אין מיטן — ביאליקס הארץ — א דריטער ים, אונזער יידישער ים פון טרערן און טרייסט, וואס האט פלוצלונג אויסגעטריקנט... און ווען? אין אזא צייט? אין אזא דורשטיק ברענענדער צייט, אין אזא מדבר־שווערער טריקעניש!..־ א, דו גרויסער אל נקמות! „הכלה אתה עושה בנו"?... און גראד איצט, ווען זיין זון איז פארגאנגען און די בלוטיקע שפיצן טובלען זיך אין ים — קוקט מען זיך ערשט ארום מיט שטוינונג: ווונדער איבער ווונדער! פון וואנען אייגנטלעך האט זיך אזא זון צו אונזער אויס־ געמאטערט, אויסגעטריקנט פאלק גענומען? פונווען קומען צו אונז אזעלכע צויבער קלאנגען? ווער האט עס געשלאגן דעםמדבר־שטיין און קוואלן געעפנט? „צו האבן מיר ביאליקן זוכה געווען מן ההפקר, אדער, אפשר, איז ער אונז בירו ה געקומעןז"... ביאליק אליין האט געפרוווט אנדייטן אויף דער ווונדערבארער דערשיינונג. אין זיין פראכטפולער סקיץ „שירתנו הצעירה" פאר־ גלייכט ער אונזער שאפונגס־קוואל צו דעם ביבליש־מיסטעריעזן „ברונעם פון מרים" וואס אנטפלעקט זיך און פארהוילט זיך פלוצלונג, ווערט נעלם אויף דורות לאנג און שטראמט ווידער אויף אין הונדערטער יארן ארום מיט דער אומגעהויערער קראפט פון פארהאלטענעם וואסער... און עס ציט זיך דער אייביקער קוואל פון יידישן שאפן מיט הונדערטער־יעריקע הפסקות פון משה ביזן רמבם, פון דוד המלך ביז ישעיהו הנביא און פון ר' יהודה הלוי ביז ביאליק. און ערשט — וויי אונז — האט זיך דער לעבעדיקער קוואל פון אונז פלוצלונג פארהוילן און ווער ווייס — אויף וויפל דורות? הענריך היינע האט געזאגט אויף ר' יהודה חלוי, אז ווען גאט האט באשאפן זיין שיינע נשמה האט ער איר א קוש געטאן. אויך ביאליק האט פון דער שכינה א מתנה באקו. מען: א ווונדערלעכן שפרוך. ער פלעגט נעמען אן אויסגעלאשן ווארט, א טויט ווארט און פלעגט אין דעם זיין צויבער שפרוך אריינבלאזן און דאס אלט אפגעלעבט ווארט פלעגט צוריק אויפלעבן, תחית־המתים אויפשטיין. ער האט געוווסט דעם פאריונגערונגס־סוד פון ווארט און דערפאר איז ביאליק געווען דער מלאך הגואל פון דער העבר. שפראך און דערפאר טאקע איז ער אויך געווען דער גרויסער זאמלער, דער טרייער היטער פון די אלטע קוואלן, ווייל ער האט געוווסט וויפל פרישע פיל קא־ לירטע בלומען עס קענען אויפגיין פון יעדעס פארפוילט קערנדל. מיט זיבן זונען פלעגט דאס אלטע ווארט אויפשטראלן אין ביאליקס מויל און — פלוצלונג — ניט קיין ווערטער נאר פערל שיטן זיך, דימענטן, אוצרות גאנצע... און ביאליק שטייט און רופט צו דערשלאגענע יידן פון מארק, פון בית־המדרש און פון גאס: קומט אהער, יידן, — שונאים האבן אויסגעטראכט, אז מיר זיינען ארעם — איך האב געפונען אייערע אוצרות! און פלעגט זיך ביאליק אמאל ארויס־ כאפן פון זיינע אוצרות־גרובן און זען דאס פאלק אין זיין הוילקייט און ארעמקייט, אין גלותדיקער נולות און פארשטויסנקייט — פלעגט ער דאן שטורמען, שרייען און צארנען: „אכן חציר העם, יבש היה כעץ..." יידן האבן די שווערעשטראף־רייד גע־ הערט און אנגענומען פאר ליב, ווייל ביאליק איז געווען דוכראויס יידיש: ער האט ניט גענומען ביי לייטן ער איז אויסגעוואקסן פון בלויז יידישער קולטור, זיין צער איז באשאפן פון יידישע ליידן און זיין צארן פון נביאישן אייפער. ביאליק האט ניט געעננדיקט קיין אוניווערזיטעטן אבער ביי זיין ליכטיקן קוואל האבן זיך באגעגנט דער ישיבה־בחור ווי דער סטודענט — עס האט אויך דער פשוטער ייד דערפילט דעם אוממיטעלבארן צוזאמענהאנג צווישן „בעיר ההרגח" און די אין טרערן אויסגעווייקטע שירים פון „על נהרות בבל" פון „נחמו, נחמו עמי" ביז „תחזקנה ידיכם" און יידן זענען שטאלץ געווען וואס עס ווערט ניט איבערגעריסן די גאלדענע קייט... פאר אונזערע אויגן פארגייט א גאלדענע תקופה פןן דער ייד. געשיכטע. איינציקווייז לעשן זיך אויס אירע לעצטע פלאמען און עס פאלן אירע שטאלצע זיילן. ניט מיר די קינדער פון בין השמשות, וועלן קעפען אפשאצן און פארשטיין די דאזיקע תקופה. אויף אונז איז אבער אויסגעפאלן דער שווערער גורל פון „שטיין צוקאפנס" און מיט שרעק זיך עוקוקן ווי גרויסע גייסטער גייען אויס — בשעת עס רוקט זיך אן דער דור פון הונגער, נאקעטקייט און בונט...

  Machine translation a

  A Sun Has Set. Avraham Erez A great, radiant sun has set above our heads. We still stand dazzled and deafened by the great national misfortune that has struck us. As if wounded, the heart cramps with pain and the lips whisper helplessly: he too... Bialik is no more! And while these terrible words are spoken, somewhere the ship carrying the dead Bialik from Trieste to the Land of Israel is rocking — sky above, water below, two seas bound together, and in the middle Bialik's heart, a third sea, our Jewish sea of tears and comfort, which has suddenly dried up... And when? At such a time? At such a thirsty, burning time, in such a desert-heavy drought!.. O, great God of vengeance! "Will You make a full end of us?"... And just now, when his sun has set and its bloody rays dip into the sea, only now do people look around in amazement: wonder upon wonder! Where did such a sun actually come from to our exhausted, dried-up people? From whom do such magic sounds come to us? Who struck the desert rock and opened springs? "Did we merit Bialik from ownerless chance, or perhaps did he come to us by [unclear]?"... Bialik himself tried to hint at this wondrous phenomenon. In his splendid sketch "Our Young Poetry" he compares the spring of our creativity to the biblical, mysterious "Well of Miriam", which suddenly reveals itself and hides itself, vanishes for generations and gushes up again after hundreds of years with the enormous force of held-back water... And so the eternal spring of Jewish creation stretches, with breaks of hundreds of years, from Moses to Maimonides, from King David to the prophet Isaiah, and from Rabbi Yehuda Halevi to Bialik. And now — woe to us — the living spring has suddenly hidden itself from us, and who knows for how many generations? Heinrich Heine said of Rabbi Yehuda Halevi that when God created his beautiful soul, He gave it a kiss. Bialik too received a gift from the Shekhinah: a wondrous spell. He would take an extinguished word, a dead word, and breathe his magic spell into it, and the old, worn-out word would come back to life, rise in resurrection of the dead. He knew the secret of rejuvenating the word, and therefore Bialik was the redeeming angel of the Hebrew language, and that is exactly why he was also the great collector, the faithful guardian of the old sources, for he knew how many fresh, many-coloured flowers can grow from every rotten seed. The old word would shine with seven suns in Bialik's mouth and — suddenly — not words but pearls pour out, diamonds, whole treasures... And Bialik stands and calls to the downcast Jews of the market, of the beit midrash and of the street: Come here, Jews — enemies have invented that we are poor — I have found your treasures! And when Bialik would sometimes tear himself out of his treasure pits and see the people in its bareness and poverty, in exilic degradation and rejection, he would then storm, cry out and rage: "Surely the people is grass, it has dried up like wood..." Jews heard the harsh words of rebuke and accepted them with love, because Bialik was Jewish through and through: he did not borrow from others; he grew out of purely Jewish culture, his grief was made of Jewish suffering and his anger of prophetic zeal. Bialik did not complete any universities, but at his radiant spring the yeshiva student and the university student met — the simple Jew too felt the direct connection between "In the City of Slaughter" and the tear-soaked songs of "By the Rivers of Babylon", from "Comfort ye, comfort ye my people" to "Let your hands be strong", and Jews were proud that the golden chain is not broken... Before our eyes a golden epoch of Jewish history is passing. One by one its last flames go out and its proud pillars fall. Not we, the children of twilight, will be able to appreciate and understand this epoch. But upon us has fallen the hard fate of "standing at the head" and watching in terror as great spirits pass away — while the generation of hunger, nakedness and revolt approaches...

  Where it was found

• The Pruzhaner Shtime printed:

  Held by National Library of Israel, Historical Jewish Press

  דער רושם אין שטאט צוליבן טויט פון חיים־נחמן ביאליק. די שרעקלעכע ידיעה וועגן פלוצלונגן טויט פון גרויסן דיכטער האט דערגרייכט צו אונז פרייטיק דעם 6טן יולי דורך די וואר שעווער צייטונגען. א טיפער טרויער האט ארומגשנומען דער גאנצער יידישער באפעלקערונג. אויף דעם בנין פון די היגע תרבות אינסטיטוציעס איז ארויסגעהאנגען געווארן די ווייס־בלויע פאן איינגעהילט אין שווארצן. דער ועד פון היגן סניף „חתאוהדות" האט גלייך צונויפגערופן א טרויער־פארזאמלונג צו וועלכער ס'זיינען געקומען העכער 40 פערזאן פאר־ שטייער פון אלע ציוניסטישע גרופירונגען פון רעכטס ביז לינקס. די זיצונג עפנט ח' א. ארז. אין רירנדע ווערטער גיט ער איבער וועגן דעם גרויסן נאציאנאלן אומגליק, וואס האט געטראפן און לייגט פאר צו שאפן א טרויער־קאמיטעט, וועלכער זאל אויף א ווירדיקן אופן באערן דעם אנדענק פון גרויסן נפטר. א ווארעמע און טיף רירנדע רעדע האלט ר' חיים פעלדמאן, וועלכער ווייזט אן אויף דער דראענדער לאגע פון א פאלק ביי וועלכעס ס'ווערן צוגענומען די פירער. ער רופט צו חשבון־הנפש און דער־ נענטערונג אין דער ציונ. מחנה. ס'האבן נאך גערעדט די ח"ח: י. ל. מעשעל, קאפלאן מ., גאלדבערג א.י., איזראעליט א., ברעסקי א., גארבאטי מ., בירנבוים מ. און זעלענעצקי י., וועלכע האבן ארויסגע־ רוקט א רייע פארשלאגן ווי אזוי צו פאראייביקן דעם אנדענק פון גרויסן דיכטער. די פארזאמלונג חהאט אויך ארויסגעשיקט א קאנדאלענץ־דעפעשע צום צ. ק. פון תרבות אין ווארשע מיט פאלגנדן אינהאלט: „אנו משתתפים באבל הלאומי למות אביר ישראל משורר הזעם והגאולה". ס'איז אויסגעקליבן געווארן א טרויער־קאמיטעט צו באערן דעם אנדענק פון ח. נ. ביאליק אין וועלכן ס'זיינען אריין די ה"ה: ארז א., איידלמאן ב., איזראעליט א., ברעסקי א., בירנבוים מ, גולדברג א. גרינזברג, גורבטי מ., גלעזער, סענעל מ,סטאווסקי אליהו, קאפלאן. דער קאמיטעט איז זיך גלייך צונויפגעקומען אויף א זיצונג און באשלאסן: א) איינצוארדענען אין טאג פון דער לויה א טרויער־אקאדעמיע, ב) ארויסלאזן אן עקס־ טרן נומער „פרוזשאנער שטימע" געווידמעט דעם אנדענק פון ח. נ. ביאליק, ג) אויפפאדערן דער ייד. באפעלקערונג צו שליסן די געשעפטן און ווארשטאטן אין טאג פון דער לויה, ד) אקטיוו מיטארבעטן ביי אלע צענטראלע אק־ ציעס, וואס וועלן דורכגעפירט ווערן צווישן פוילישן יידנטום צום פאראייביקן דעם נאמען פון ח. נ. ביאליק.

  Machine translation a

  The impression in town of the death of Chaim Nachman Bialik. The terrible news of the sudden death of the great poet reached us on Friday, 6 July, through the Warsaw newspapers. A deep mourning gripped the whole Jewish population. On the building of the local Tarbut institutions the blue-and-white flag was hung out, draped in black. The committee of the local branch of the "Hitachdut" at once called a mourning meeting, which was attended by more than 40 representatives of all the Zionist groupings from right to left. The meeting was opened by Mr. A. Erez. In moving words he spoke of the great national misfortune that had occurred and proposed creating a mourning committee which should honour the memory of the great departed in a worthy manner. A warm and deeply moving speech was given by Reb Chaim Feldman, who pointed to the threatening situation of a people from whom its leaders are taken. He called for soul-searching and for drawing closer together in the Zionist camp. Also speaking were Messrs. Y. L. Meshel, M. Kaplan, A. Y. Goldberg, A. Israelit, A. Bresky, M. Gorbaty, M. Birnbaum and Y. Zelenetsky, who put forward a series of proposals on how to perpetuate the memory of the great poet. The meeting also sent a telegram of condolence to the Central Committee of Tarbut in Warsaw with the following content: "We share in the national mourning for the death of the mighty one of Israel, the poet of wrath and redemption." A mourning committee was elected to honour the memory of Ch. N. Bialik, which included Messrs.: A. Erez, B. Eidelman, A. Israelit, A. Bresky, M. Birnbaum, A. Goldberg, Grinzberg, M. Gorbaty, Glezer, M. Senel, Eliyahu Stavsky, Kaplan. The committee met at once in session and resolved: a) to arrange a mourning academy on the day of the funeral; b) to publish a special issue of the "Pruzhaner Shtime" devoted to the memory of Ch. N. Bialik; c) to call on the Jewish population to close shops and workshops on the day of the funeral; d) to take an active part in all central campaigns to be carried out among Polish Jewry to perpetuate the name of Ch. N. Bialik.

  Where it was found

• The Pruzhaner Shtime printed:

  Held by National Library of Israel, Historical Jewish Press

  ישראל־חיים בילעצקי. אויף ביאַליקס קבר. (חיה אדם ואיננו עוד — ביאליק) איצט נעכטן האסטו גרויסער דיכטער אויסגעזונגען דיינע לידער, היינט דער מוראדיקער טויט, ליגט אויסגעשפרייט אויף דיינע נלידער פארשטומט געווארן איז דיין ליד און מיט איר די זון פארגאנגען, שטייען אלע אויף דיין קבר דורכגעזאפט מיט טרויער־קלקנגען. געווען א מענטש און שוין נישטא, א גרויסער גייסט, א העלד, א ריז, וואס געברענט האט מיט זיין ווארט, ווי מיט א אנגעגליטן שפיז. ווי א צארנדיקער נביא, און ווי א ליבלעך גוטער האר, געהאסט, געקושט אונז גלייך צוזאמען און געלשבט מיט אונזער צער... און דער צער פון אונזער פאלק, וועלכער כוה קען אים מעסטן, (און טיפער ווערט נאך אונזער טרער, ווען דער טויט קומט אויף דעם בעסטן...) ער חאט מיט ליכטיק־גרויסע אויגן אין זיין נשמה אריינגעבליקט, און ווי דער מעכטיק־גרויסער נביא, מיט זיך און מיט דער וועלט צעקריגט... אין זיין שירה הערט מען ברויזען, א הילכיק־דונערדיק געשריי, אין וועלכן טיף דארט זיצט באהאלטן, אונזער טרויער, אונזער וויי... און שוין געשטארבן איז ח. נ. ביאליק, דער גרויסער גייסט, דער העלד, דער ריז, וואס געברענט האט מיט זיין ווארט, ווי מיט א אנגעגליטן שפיז...

  Machine translation a

  At Bialik's Grave. Yisrael-Chaim Bilecki. (A man lived and is no more — Bialik) Just yesterday, great poet, you sang out your songs, today dreadful death lies spread across your limbs. Your song has fallen silent and with it the sun has set, all stand at your grave soaked with sounds of mourning. A man was, and is no more, a great spirit, a hero, a giant, who burned with his word as with a red-hot spear. Like a wrathful prophet, and like a lovely, kind lord, he hated and kissed us both together and was quenched with our grief... And the grief of our people, what power can measure it, (and deeper still grows our tear when death comes for the best...) With radiant, great eyes he gazed into his soul, and like the mighty, great prophet, quarrelled with himself and with the world... In his poetry one hears roaring a resounding, thunderous cry, in which, deep down, lies hidden our mourning, our woe... And now H. N. Bialik has died, the great spirit, the hero, the giant, who burned with his word as with a red-hot spear...

  Where it was found

Other records

• The Pruzhaner Shtime printed:

  Held by National Library of Israel, Historical Jewish Press

  אויפרוף פון „בּרית עברית העולמית" צום יידישן פאלק נאכן טויט פון די הויפט־לייטונג פון „ברית עברית עולמית" אין די פערזאנען פון דר. צבי זוהר, משה קליינמאן, אברהם לעווינסאן און דר. ש. דאווידאוויטש פארעפנטלעכט דורך י. ט. א. דעם פאלגנדן אויפרוף: „עס איז פארשניטן געווארן דער צעדער פון אונזער ליטעראטור, עס איז אראפגעפאלן די קרוין פון אונזער קולטור — חיים נהמן ביאליק לעבט נישט מער! עס איז אוועק דער חוזה, דער סימביג־ קייט דער שר האומה, דער גרעסטער פון אונזערע דיכטער, וועלכער האט געזונגען דעם פאלק ישראל זיין מעכטיקן פרייהייטס־ליד און אים אויפגעמונטערט צום באפרייאונגס־קאמף. עס איז אוועק דער חוזה, דער סימבאל פון אונזער נאציאנאלן געוויסן, וועלכער האט געטראגן אין זיין הארצן דעם גאנצן צער און פיין פון יידישן פאלק און וועלכער האט מיט אומענדלעכע ליבע און רחמים געוואכט איבער זיין גורל. עס איז אויסגעלאשן געווארן דער פייער־זייל, וועלכער האט באגלייט דעם פאר־ וואגלטן פאלק אין אלע זיינע גלות־וועגן און באלייכט מיט א הימלישן שיין די נעפלען פון זיין גרויזאמן קיום. אומענדלעך גרויס איז דער טרויער און שמערץ פון אונזער פאריתמטער העברעישער קולטור, וועלכע האט פארלוירן איר פאטער, איר ווארט־פירער און באן־ברעכער. ווייל געווען איז ביאליק דער בוי־מייסטער פון אונזער מאדערנער העברעישער קולטור. די גרונט שטיינער פארן בנין פון אונזער קולטור האט אויסגעהאקט ביאליק פון די אלטע קולטור שיכטן פון אונזער היסטארישן עבר. ביאליק, דער בשל האסופות, האט ברייט געעפנט פאר אונז די אוצרות פון אונזער אלטער קולטור און אריינגעבראכט אין אונזער ליטעראטור אירע בעסטע ווערטן, וועלכע זיינען פארגעסן אדער פארלאזט געיוארן במשך פון לאנגע דורות. ביאליק, דער ווארט־קינסטלער האט באלעבט די העברעישע שפראך מיט אלט־נייע ווערטער און באגריפן, אין זיין ספעציפישן, עכט ביאליקישן סטיל האט ער אויסגעהאמערט דעם שניידנדן שטאל פון ביבלישער שפראך און די פיינע גענויקייט פון משנה סטיל און אזוי ארום פארפעסטיקט דעם מויער פון דער העברעישער שפראך קעגן דער מגפה פון דער דער אלט משכילישער און מאדערנער מליצה. ביאליק איז געווען דער לערער, דער ח. נ. בּיאליק. דערציער פון דור. אין דער שפיץ פון אונזער נאציאנאלער באוואגונג האט ער אוועקגע־ שטעלט די קולטור ארבעט און אין דערשפיץ פון דער קולטור — די דערציאונג, וועלכע איז די אקס און דער שורש פון אונזער גייסטיקן רענעסאנס. ביאליק איז געווען א אומערמיד־ לעכער קעמפער פאר א פולשטענדיקער העברעישער דערציהונג, ווייל נאר אזא דערציהונג איז מכשיר דעם דור פון זיין פארווירקלעכונגס מיסיע און צו אונזער אויפבוי־ווערק. זיין אנשויאונג אויף דער דערציהונג האט באקומען איר אויסדריק אין דער פרעכטיקער קינדער ליטעראטור, וועלכע ביאליק האט געשאפן און אין זיין גאנצער פעדאגאגיש פארלעגערישער און געזעלשאפטלעכער טעטיקייט, וואס אין איר צענטער איז געשטאנען דאס יידישע קינד, די מאכט און די צוקונפט פון פאלק. אבער דערציהונג איז בלויז איין ענט־ פלעקונג פון אונזער גייסטיקער אויפלעבונג וועלכע נעמט ארום אלע צווייגן פון אונזער קולטור־לעבן, דעם גאנצן שטח פון אונזער נאציאנאלער שאפונג. דער אייביקער אונשטרע־ בלעכער יסוד פון אונזער נאציאנאלער שאפונג איז די העברעישע שפראך. די העברישע שא פונג, וועלכע ענטפלעקט זיך אין דעם ארט פון איר נאטירלעכן וווקס, אין ארץ־ישראל, אין אלע אירע פארשיידענע פארמען און גע־ שטאלטן, האט זיר אין די באדינגונגען פון אונזער גלות לעבן איינגעשרימפט בלויז אין די גרענעצן פון העברעישער ליטעראטור און העברעישן בוך. מיט א פלאמענדיקן אייפער און עקשנות האט ביאליק געקעמפט פאר א נאציאנאלער שפראך און גייסטיקע הייליקטימער פון פאלק. אויף אלע קאנגרעסן און קאנפערענצן, צוזאמענפארן און פארזאמלונגען אין ארץ־ישראל און אין גלות האט ביאליק פרא־ פאגירט און אויפגעקלערט די פרינציפן פון זיין לערע אויפבוי און העברעישע קולטור און אבהיטונג פון די מצוות־מעשיות, וועלכע זענען מיט איר פארבונדן. מיט דער גאנצער קראפט' פון זיין שטורמישן גייסט האט דער דיכטער געקעמפט קעגן דעם קליינלעכן ציוניסטישן געדאנק, וועלכער האט זיך לייכטזי־ ניק אפגעשיידט פון דער העברעישער באווע־ גונג, קעגן דער פלאכער און גייסטלאזער אויפפאסונג פון ציוניזם, וועלכע פלאנצט א נייעם גלות אין א"י, וועלכע ברענגט אריין אין לאנד א צופליקט און צוריסן פאלקס־גוף, וועלכע איז נישט פאראייניטט מיט א לעבעדיקער נשמה פון העברעישער קולטיר. מיט גליהענדן צארן האט דער דיכטער געמאנט די קריוודע פון דער העברעישער שפראך און קולטור און געשטראפט די נאציאנאלע עסקנים, וועלכע האבן פארלייקנט די נאציאנאלע הייליקטימער און ארויסגעשטויסן פון די הענט פון פאלק זיין איינציקן כלי זיין אין זיין לעצטן יאוש־ דיקן געראנגל קעגן דער אסימילאציע פון גלות. הן זיצנדיק אין תל־אביב, הן בעת זיי־ נצ וואנדערונגען איבער די יידישע קבוצים אין גלות האט דער דיכטער נישט גערוט, און נישט אויפגעהערט ביזן לעצטן טאג פון זיין לעבן צו רופן די פירערס און עסקנים פון פאלק, זיי זאלן מאבאליזירן אלע כחות בכדי צו ראטעווען דעם יידישן גייסט פון אונטערגאנג און שמד, כדי צו שטארקן דעם פרעס־ טיזש פון דער העברעישער שפראך און קולטור, בכדי צו הויבן דעם כבוד פון דעם העברעישן שריפטשטעלער און העברעישן בוך, בכדי צו שטארקן אזן שטיצן די העברעישע שאפונג און שאפן א העברעישן קולטור־פאנד, וועלכער זאל אונטערשטיצן אלע אונזערע קולטור לייס־ טונגען און דערמונטערן דעם יידישן גייסט צו העברעישער שאפונג אויף אלע קולטור־געביטן. און דאס איז די צואה פון אונזערן פארשטארבענעם פירער, דעם פרעזידענט פון אונזערע „ברית עברית עולמית" אין א"י, נישט בלייז מיט קלאג־ווערטער און טרויער ליטעראטור וועלן מיר אפגעפן כבוד אונזער גרויסן פארשטארבענעם, נאר דורכדעם, וואס מיר וועלן מקיים זיין זיין ווילן, און מיר וועלן פארווירקלעכן זיין צוואה, וועלכע איז גע־ שטעמפלט געווארן מיטן בלוט פון זיין הארצן און מיט דעם סטעמפל פון זיין לעבן און זיינע מעכטיקע טאטן. און כדי צו שטעלן א אייביקן דענקמאל זיין גרויסן נאמען, ווערט פראקלאמירט די שאפונג פון א ביאליק פאנד, א קולטור פאנד וואס האט די אויפגאבע צו שאפן באדינגונגען פאר דער ענטוויקלונג און וווקס פון העברעישן טאט און העברעישער פארווירקלעכונג. דער דאזיקער פאנד וועט דינען אלס אויפבוי פאנד פאר אונזער שפראך, קולטור און דערציהונג און וועט זיין די אונערשיטערטע פעסטונג פון אונזער גייסטיקער רענעסאנס".

  Machine translation a

  Appeal of the "Brit Ivrit Olamit" to the Jewish People after the Death of H. N. Bialik The central leadership of the "Brit Ivrit Olamit" (World Hebrew Union), in the persons of Dr. Zvi Zohar, Moshe Kleinman, Avraham Levinson and Dr. S. Davidovich, has published the following appeal through the J.T.A.: "The cedar of our literature has been cut down, the crown of our culture has fallen — Chaim Nachman Bialik is no more! Gone is the seer, the [unclear], the prince of the nation, the greatest of our poets, who sang to the people of Israel its mighty song of freedom and roused it to the struggle for liberation. Gone is the seer, the symbol of our national conscience, who carried in his heart all the sorrow and pain of the Jewish people and who, with endless love and compassion, watched over its fate. Extinguished is the pillar of fire that accompanied the wandering people on all its roads of exile and lit up with a heavenly glow the mists of its cruel existence. Endlessly great is the grief and pain of our orphaned Hebrew culture, which has lost its father, its spokesman and its pioneer. For Bialik was the master builder of our modern Hebrew culture. The foundation stones for the building of our culture Bialik hewed out of the ancient cultural layers of our historical past. Bialik, the master of collections, opened wide for us the treasures of our ancient culture and brought into our literature its best values, which had been forgotten or abandoned over long generations. Bialik, the artist of the word, enlivened the Hebrew language with old-new words and concepts; in his specific, genuinely Bialikian style he hammered out the cutting steel of biblical language and the fine precision of the Mishnaic style, and so strengthened the wall of the Hebrew language against the plague of the old Maskilic and modern florid rhetoric. Bialik was the teacher, the educator of the generation. H. N. Bialik. At the head of our national movement he placed cultural work, and at the head of culture — education, which is the axis and the root of our spiritual renaissance. Bialik was a tireless fighter for a complete Hebrew education, because only such an education prepares the generation for its mission of fulfilment and for our work of building. His view of education found its expression in the splendid children's literature that Bialik created, and in all his educational, publishing and public activity, at whose centre stood the Jewish child, the strength and the future of the people. But education is only one manifestation of our spiritual revival, which embraces all branches of our cultural life, the whole field of our national creativity. The eternal, immortal foundation of our national creativity is the Hebrew language. Hebrew creativity, which reveals itself in the place of its natural growth, in the Land of Israel, in all its various forms and shapes, has under the conditions of our life in exile shrunk to the bounds of Hebrew literature and the Hebrew book. With flaming zeal and stubbornness Bialik fought for a national language and for the spiritual sanctities of the people. At all congresses and conferences, gatherings and meetings in the Land of Israel and in the Diaspora, Bialik propagated and explained the principles of his teaching: building, Hebrew culture, and the observance of the practical commandments bound up with it. With all the force of his stormy spirit the poet fought against the petty Zionist idea that had lightly cut itself off from the Hebrew movement, against the shallow and spiritless conception of Zionism that plants a new exile in the Land of Israel, that brings into the country a torn and fragmented national body not united with a living soul of Hebrew culture. With burning anger the poet demanded redress for the wrong done to the Hebrew language and culture, and rebuked the national public figures who had denied the national sanctities and knocked out of the people's hands its only weapon in its last desperate struggle against the assimilation of exile. Both while living in Tel Aviv and during his travels among the Jewish communities of the Diaspora, the poet did not rest, and did not stop until the last day of his life calling on the leaders and public figures of the people to mobilise all forces in order to save the Jewish spirit from decline and apostasy, to strengthen the prestige of the Hebrew language and culture, to raise the honour of the Hebrew writer and the Hebrew book, to strengthen and support Hebrew creativity and to create a Hebrew cultural fund that would support all our cultural achievements and encourage the Jewish spirit to Hebrew creativity in all fields of culture. And this is the testament of our late leader, the president of our "Brit Ivrit Olamit" in the Land of Israel. Not only with words of lament and literature of mourning shall we pay honour to our great departed, but by fulfilling his will, and we shall carry out his testament, which was stamped with the blood of his heart and with the stamp of his life and his mighty deeds. And in order to set up an eternal monument to his great name, the creation of a Bialik Fund is proclaimed, a cultural fund whose task is to create conditions for the development and growth of Hebrew deed and Hebrew fulfilment. This fund will serve as a building fund for our language, culture and education, and will be the unshakeable fortress of our spiritual renaissance."

  Where it was found

• The Pruzhaner Shtime printed:

  Held by National Library of Israel, Historical Jewish Press

  ישראל־חיים בילעצקי. ח. נ. בּיאליק. (שרטוטים) ח נ. ביליק, שר השירה העברית איננו. „לבי" — היתה קריאתו האחרונה ולב האומה כסה אבל. בזמן האחרון יד השטן המשחית עושה פנו שמות. עוד טרם נרפאנו ממותו הטרגי של ארלזרוב; עוד שותת הלב דם ממותו של הציוני הנאמן והמסור ליאון מוצקין; — והנה יד־הגורל האכזרי נגעה בהיכל השירה העברית. שר פעם ביליק: „בעצם ילדותי יחידי הוצגתי" וכעת שר כל העם: „בעצם ילדות־גאולתנו הו־ צגנו מיותמים". הופיע כמיטיאור מאיר־הולף על שמי ישראל הקודרים, זעזע את לב־האומה, הרקיע שחקים בביטויו הנבואי, השתער להתיר את החבוש — וידם לנצח, כאגדה. כך דרכו של ענק: מבריק, מרעים, שולל את מנוחת־הנפש משומעיו, קורא לדרור, להעפלה, מציץ זיק־מרד — ובמותו: חדורי צער ויגון קודר תועים תלמידיו על גבי הדרכים בחפוש אחר יורשו הרוחני. ואז — שבעתים גובר האבל, עת פעמי היורש מאחרים... הופיע ביליק בשעת בין־השמשות, בשעת ערבוב־תחומים, עת מפרכס בפרכוסי־גסיסה הת־ מול הצולע והמחר מתקשה להולד. רגעי טשטוש־גבולין של „ראשית ואחרית, סתירה ובנין, זקנה ועלומים" — עמוסים תמיד אפרוריות מדכאת בחיי כל עם ועם. וכשאינו מנצנץ הטרובדור, דבר התקופה — פוערת תהום שחורה ועמוקה את פיה לבלע את הדור מחוסר אונים. ומי יודע, מה היה קלסתר־פניו של דורנו זה, לולא שירת עידוד נבואית, שפרצה באיל ככיר כלבה מתוך הר־געש, מגרוגו של ביליק. המפעל החלוצי בראשית דרכו מצא בור בהגלותו, את משוררו. וכמה אמץ, וכמה פטוס יצירתי יצקה בעורקי המעפילים שירת „ברכת העם". „אם לא את הטפחות — רק מסד יסדתם — רב לכם אחי, עמלכם לא־שוא! הבאים — ובניתם וטחחם ושדתם, עתח רב לנו אם נטוי הקו"... דור מתוח על גבי צלב של סבל, אחרון לשעבוד וראשון לגאולה" ספג לתוך־תוכי נש־ מתו את „קולות אדני הקוראים: עלו!" — ומבצע את מפעל השחרור על אדמת־טרשים, תוך קשיים מתמידים, כשליח נאמן של העם ואין איפא פלא שביליק היה כה קשור למחנה החלוצי, לתנועת ההגשמה הציונית. חיי הגלות העמדו בכל נולותם ושקוצם. תמונות־זועה משפלות ישראל אנו מוצאים בכל „שירי הזעם" שלו. הכלב, שהיה פעם „בן־מלך", הרגיש על גוו הכפוף. הצלפת־שוט הקוראת להתעוררות, לחדוש חיים. ויזדקף הגוף, וירא את משורר הזעם, ויטה אזן־קשבת לדבריו מפוצצי סלע, וידע: לא עת שלוה היום... ויורם הדגל בעז ובגבורה, כי קולו של ביליק החריד. זה כחו של דבר־תקופה: וכי יבעיר תבערה, לא ירפה כבר ידיו ממנה. וכי יצית המדורה לא יהיה מכבה... — — וביליק שלם בעד התבערה, מחיר גדול ועצום, מחיר — החיים. זמן רב לא ידע ביליק: מאי של מאי עדיף? — שירת היהיד או שירת הרבים? נפשו עשירת־הניצוצות כמהה לא פעם לבדידות. שקט ומרגוע מחפש המשורר. הבדידות הכרח חיים היא עבור כל נשמה עשירח, פיוטית. לאות־ החיים, אורח תמידי, חיתה לביליק. אז התבודד בעליתו וישר את שירת היחיד. וכמה רב־גונית מבריקה באלפי קוי־זהר היא שירה זו. ברם — המותרת ההתבודדות בשעה זו? האין זה עוון לשיר אך ורק את שירת הנשמה בשעת חירום לאומה? והבין ביליק: יש לצאת בין שדרות העם, ללכדן לבצוע מפעל ענקי, לשיר את שירת הרבים. ומה נפלאה היא התמזגות זו. אדרבה, נסו נא להבדיל את שירת היחיד משירת חרבים, התוכלו? זה גדלו של משורר ענק: שלוב חייו תוך מערכת חיי עמו עד לידי התמזגות. כזה היה ביליק! בהופיעו — עז ותדוה נמסך קרבנו. ובמותו — ערירים ומיותמים. ורק באחת ננחם: במגלת לבבו. ומגלת־לבבו הידעת, חבר, מהי? — טול ספר־השירים של ביליק — והגית בו, יומם ולילה. ללא צל של מליצה: יומם ולילה! ובגמרך את ספר השירים, דפדף מחתחלה, כי: הפך בו והפך בו, דכולה בו... גופו של המשורר מת, ברם רוחו שוכנת בתוך מעמקי נשמתנו. אנו הדור הצעיר החלוצי, שבצנו את נפשנו בפניני ביליק מזהירים, אל נחלל את שמו הטהור והקדוש, אל יסוף זכרו מאתנו ואל תסוף שיבת־חייו. תהא עבורנו שי־ רתו לאביקת־אור, שתאיר את דרכנו זרועות־ חוחים ודרדכים. להעפלה קרא ונעפיל; לשחרור קרא ונשתחרר. כך, אם רק מסד יסדנו עמלנו לא־שוא!!! יהא זכרו ברוך!

  Machine translation a

  Yisrael-Chaim Biletzky. H. N. Bialik. (Sketches) H. N. Bialik, the prince of Hebrew poetry, is no more. "My heart" — was his last cry, and the heart of the nation was covered in mourning. Lately the hand of the destroying Satan has wrought havoc among us. We had not yet recovered from the tragic death of Arlosoroff; the heart still bled from the death of the faithful and devoted Zionist Leon Motzkin — and now the hand of cruel fate has touched the temple of Hebrew poetry. Bialik once sang: "In the very midst of my childhood I was left alone," and now the whole people sings: "In the very midst of the childhood of our redemption we were left orphaned." He appeared like a meteor, shining and passing, over the gloomy skies of Israel, shook the heart of the nation, soared to the heavens in his prophetic expression, stormed forth to free the captive — and fell silent forever, like a legend. Such is the way of a giant: dazzling, thundering, robbing his listeners of peace of mind, calling to freedom, to ascent, kindling a spark of rebellion — and at his death his disciples, filled with sorrow and dark grief, wander the roads in search of his spiritual heir. And then the mourning grows sevenfold, when the heir's steps are delayed... Bialik appeared at twilight, at a time of mixed boundaries, when the limping yesterday convulsed in death throes and tomorrow struggled to be born. Moments of blurred borders between "beginning and end, destruction and building, old age and youth" are always laden with oppressive greyness in the life of every people. And when the troubadour, the voice of the era, does not shine forth, a black and deep abyss opens its mouth to swallow the helpless generation. And who knows what the face of this generation of ours would have been, without the prophetic poetry of encouragement that burst forth like lava from a volcano from Bialik's throat. The pioneering enterprise at the start of its way found its poet in him when he appeared. And how much courage, how much creative pathos the poem "Blessing of the People" poured into the veins of those who strove upward: "If not the coping stones — only a foundation you laid — enough for you, my brothers, your toil is not in vain! Those who come will build and plaster and whitewash, now it is enough for us if the line is stretched"... A generation stretched on a cross of suffering, "the last of servitude and the first of redemption," absorbed into the depths of its soul "the voices of the Lord calling: Go up!" — and carries out the work of liberation on rocky soil, amid constant hardships, as a faithful emissary of the people. It is therefore no wonder that Bialik was so bound to the pioneering camp, to the movement of Zionist fulfilment. Exile life stood before him in all its baseness and abomination. Horrifying pictures of Israel's degradation we find in all his "Poems of Wrath." The dog, who was once a "king's son," felt on his bent back the crack of a whip calling to awakening, to renewal of life. And the body straightened, and saw the poet of wrath, and lent an attentive ear to his rock-shattering words, and knew: this is no time for ease... And the banner was raised with strength and valour, for Bialik's voice shook. Such is the power of the voice of an era: when it kindles a blaze it will not let go of it. And when it lights the fire there will be none to quench it... — — And Bialik paid for the blaze a great and enormous price, the price — of life. For a long time Bialik did not know which was preferable — the poetry of the individual or the poetry of the many? His soul, rich in sparks, more than once longed for solitude. The poet seeks quiet and rest. Solitude is a necessity of life for every rich, poetic soul. Weariness of life was a constant guest with Bialik. Then he secluded himself in his attic and sang the poetry of the individual. And how many-coloured, sparkling with a thousand rays of radiance, is this poetry. But — is solitude permitted at such a time? Is it not a sin to sing only the song of the soul in an hour of emergency for the nation? And Bialik understood: one must go out among the ranks of the people, unite them to carry out a gigantic enterprise, to sing the poetry of the many. And how wonderful is this fusion. On the contrary, just try to separate the poetry of the individual from the poetry of the many — can you? That is the greatness of a giant poet: the interweaving of his life into the life of his people to the point of fusion. Such was Bialik! When he appeared — strength and joy were poured into us. And at his death — we are lonely and orphaned. And only in one thing are we comforted: in the scroll of his heart. And the scroll of his heart, do you know, friend, what it is? — Take Bialik's book of poems — and meditate on it day and night. Without a shadow of rhetoric: day and night! And when you finish the book of poems, leaf through it from the beginning, for: turn it and turn it again, for everything is in it... The poet's body is dead, but his spirit dwells in the depths of our soul. We, the young pioneering generation, who adorned our souls with Bialik's shining pearls, let us not profane his pure and holy name, let his memory not vanish from us and let his life's song not end. May his poetry be for us a torch of light that will illuminate our path strewn with thorns and thistles. To ascent he called, and we shall ascend; to liberation he called, and we shall be liberated. Thus, even if we only laid a foundation, our toil is not in vain!!! May his memory be blessed!

  Where it was found

• The Pruzhaner Shtime printed:

  Held by National Library of Israel, Historical Jewish Press

  נחמן בּיאליק אברהם לוינסון. משורר ונביא. מקונן קינת ישראל על ערבות גלותו וחוזה חזון תחיתו על אדמת המולדת. מיסר ומוכיח עמו בשירת זעמו ומבשר גאולת־מחר בהמנוני־נחמה. — שר הספרות העברית. ראש וראשון בכנסת סופרינו. אדריכל הדביר של תחית ספרותנו. פלס־מישרים במאזני תרבותנו. איש=אשכולות, בעל אסופות. שומר המפתחות של גנזי תרבותנו, מקיץ ומחיה דורות נרדמים, אוצר ומכנס נשכחי־עבר. פרשן ופשטן. מבהיר באור הגיונו דמדומי מחשבה, מחיה פגרי לשון וחושף תעלומותיה. מורה ומדריך. מורה ומחנך נבוכי זמננו, מנהל תועי־דרך לקראת מחרס. איתן־הדור, אביר־רצון ויכולת, שהזקיף עקומי גו ושפלי נפש, שהמריד אובדי עצה וישע, שקומס מתי־מדבר משנת עבדותם הנצחת. שליח עם בהיר עינים שוחשף אור, גלה אור לתועי במחשכים. ביאליק — אשרי הדור שזכהלו — ואוי לו לדור שנלקח ממנו!

  Machine translation a

  Nachman Bialik Avraham Levinson. Poet and prophet. Lamenting Israel's dirge upon the willows of its exile, and seeing the vision of its revival on the soil of the homeland. Chastising and rebuking his people in the poetry of his wrath, and heralding tomorrow's redemption in hymns of consolation. — Prince of Hebrew literature. First and foremost in the assembly of our writers. Architect of the sanctuary of our literature's revival. A just balance in the scales of our culture. A man of all learning, a master of collections. Keeper of the keys to the treasuries of our culture, awakening and reviving slumbering generations, gathering and collecting the forgotten things of the past. Commentator and expounder of the plain sense. Illuminating with the light of his reason the twilight of thought, reviving the corpses of language and uncovering its mysteries. Teacher and guide. Teacher and educator of the perplexed of our time, leading those who have lost their way towards tomorrow. Mighty one of the generation, a knight of will and ability, who straightened the bent of back and the low of spirit, who roused to rebellion those bereft of counsel and help, who raised the dead of the desert from the eternal sleep of their slavery. A bright-eyed messenger of the people who uncovered light, revealed light to those wandering in darkness. Bialik — happy the generation that was privileged to have him — and woe to the generation from which he was taken!

  Where it was found

• The Pruzhaner Shtime printed:

  Held by National Library of Israel, Historical Jewish Press

  יחד עם כל עדת ישראל אנו מבכים את גאון השירה העברית, משורר הזעם והגאולה חיים-נחט בּיאליק שנפטר ביום ד' כא' תמוז ה־תרצ'ד (4 ליולי 1934) בוינה בן 61 שנה. ההלויה מתקימת היום, 16 ליולי 1934 בתל־אביב (ארץ־ישראל). שלטון הקהלה העברית בפרוז'נה, הסתדרות הציונית, סניף ההסתדרות „תרבות", מפלגת העבודה הציונית „התאחדות", גמנסיון עברי ע"ש א. ד. גורדון, ליגה למען ארץ־ישראל העובדת, בית־ספר עממי „יבנה" ע"י „תרבות", הסתדרות „החלוץ" והנוער, סניף אגודת המורים של ביה'ס „יבנה" ברית החייל ספריה עממית ע'י „תרבות", בית"ר, ועד קרן־היסוד, קבוץ „שחריה", ועדת קרן־קימת־לישראל, מערכת „פרוזשאנער שטימע".

  Machine translation a

  Together with the whole congregation of Israel we mourn the genius of Hebrew poetry, the poet of wrath and redemption HAYIM NAHMAN BIALIK who died on Wednesday, 21 Tammuz 5694 (4 July 1934) in Vienna, aged 61. The funeral takes place today, 16 July 1934, in Tel Aviv (Land of Israel). The board of the Hebrew Kehilla in Pruzhany, the Zionist Organisation, the "Tarbut" branch, the Zionist Labour Party "Hitachdut", the A. D. Gordon Hebrew Gymnasium, the League for Labour Palestine, the "Yavneh" elementary school of "Tarbut", the "HeChalutz" and youth organisation, the teachers' association branch of the "Yavneh" school, Brit HaChayal, the people's library of "Tarbut", Betar, the Keren Hayesod committee, Kibbutz "Shachariya", the Keren Kayemet LeIsrael committee, the editorial board of "Pruzhaner Shtime".

  Where it was found